BLOG
Kaplama Diş Etine Baskı Yaparsa Ne Olur?
Kaplamalı bir dişte sürekli bir baskı hissi, dolgunluk ya da “o diş ön temas ediyor” duygusu, hastaların sıkça dile getirdiği ancak çoğu zaman önemsenmeyen bir şikayettir.
Oysa kaplamanın diş etine veya karşı dişe yaptığı baskı, zamanla hem diş etini hem de dişin destek dokularını etkileyebilir. Bu baskı bazen kaplama diş neden ağrır sorusunun da doğrudan kaynağıdır.
Bu yazıda kaplama diş etine baskı yaparsa ne olur, bu baskının neden kaynaklandığı, hangi belirtilerle kendini gösterdiği ve nasıl giderildiğini bilimsel kaynaklara dayanarak ele alıyoruz.
Baskı hissi, iki farklı mekanizmadan kaynaklanabilir: kaplamanın kapanışta yüksek kalması ya da kaplama kenarının diş etine gereğinden fazla temas etmesi.
Bilimsel kaynaklar, bir restorasyonun kapanışta ilk teması yüksek kalmasının o diş üzerine binen kuvveti artırdığını ve bunun bir dizi soruna yol açabileceğini belirtir. Benzer şekilde, kaplama kenarının diş etinin altına fazla girmesi, diş etinin tolere edemeyeceği bir baskı oluşturur.
Her iki durumda da baskı hissi kendiliğinden geçmez; kaynağının belirlenip düzeltilmesi gerekir. Kaplama diş ağrısı neden olur sorusunun cevabı da çoğunlukla bu iki mekanizmadan birine dayanır.
Kaplama yüksekliği, kaplamanın karşı dişle olan temasının olması gerekenden fazla olması durumudur. Diş hekimliğinde bu durum “yüksek dolgu” veya “yüksek restorasyon” olarak da bilinir.
Normalde çiğneme kuvveti tüm dişlere dengeli dağılır. Bir kaplama yüksek kaldığında ise çiğneme sırasında ilk temas o dişte olur ve kuvvetin büyük bölümü tek bir diş üzerinde yoğunlaşır.
Bilimsel kaynaklar, bu dengesiz yüklenmenin travmatik oklüzyon olarak adlandırıldığını ve destek dokularda hasara yol açabileceğini belirtir.
Yükseklik sorunu çoğu zaman belirgin ipuçları verir. Aşağıdaki bulgular kaplama yüksekliğine işaret edebilir.
Isırma sırasında önce o dişin değdiğini hissetmek, yükseklik sorununun en tipik belirtisidir. Diş, diğerlerinden daha önce ve daha sert temas eder.
Çiğneme kuvveti tek dişte toplandığında, o diş üzerine binen yük artar ve dişte hassasiyet ya da ağrı oluşur. Bu ağrı genellikle çiğneme sırasında belirginleşir.
Uzun süre devam eden aşırı yüklenme, dişin destek dokularını etkileyerek dişte hafif bir hareketlilik hissine yol açabilir. Bu, ileri bir bulgudur ve zaman geçirmeden değerlendirilmelidir.
Evet. Bilimsel kaynaklar, kapanışta yüksek kalan bir restorasyonun tüm çiğneme kuvvetini tek dişte yoğunlaştırarak o dişin sinir dokusunda iltihaba (reversible pulpitis) ve özellikle ısırma sırasında belirginleşen ağrıya neden olabileceğini belirtir.
Bu ağrı, kaplama takıldıktan hemen sonra ya da birkaç gün içinde dişin artan kuvvete yanıt vermesiyle ortaya çıkabilir. Yükseklik düzeltildiğinde ağrı çoğu zaman kısa sürede gerilemeye başlar; ancak uzun süre ihmal edilirse sorun kalıcı hale gelebilir.
Şikayetlerin nedeni yalnızca belirtilere bakılarak kesin olarak belirlenemez. Kişisel değerlendirme için muayene randevusu oluşturabilirsiniz.
Kalıcı kaplama hazırlanana kadar dişin geçici bir kaplamayla korunması yaygın bir uygulamadır. Geçici kaplamalar, kalıcı kaplamalara göre dişe ve diş etine daha kaba bir şekilde oturabilir; bu nedenle diş eti üzerindeki baskı hissi geçici kaplama döneminde daha belirgin olabilir.
Bunun bir nedeni, geçici kaplamanın kalıcı kaplama kadar hassas şekillendirilmemiş olmasıdır; kenar uyumu ve kalınlığı kalıcı restorasyona göre daha kabadır. Bir diğer nedeni ise dişin geçici kaplama döneminde henüz yeni küçültülmüş olması ve çevre dokuların bu değişikliğe henüz uyum sağlamamış olmasıdır.
Geçici kaplama döneminde hissedilen hafif baskı ve hassasiyet genellikle beklenen bir durumdur. Ancak baskı hissi şiddetliyse, çiğnemeyi belirgin şekilde zorluyorsa veya zamanla artıyorsa, kalıcı kaplama hazırlanmadan önce bile diş hekimine bildirilmesi önemlidir; geçici kaplamanın kenarları bu aşamada da düzeltilebilir.
Kaplama kenarının diş etinin altına fazla girmesi, diş hekimliğinde “biyolojik genişlik ihlali” olarak tanımlanan bir duruma yol açar. Bilimsel kaynaklar, bu durumun diş etinde kronik iltihaba, sondalamada kanamaya, diş eti çekilmesine ve cep oluşumuna neden olabileceğini belirtir.
Bu bölgeler plak tutulumuna açıktır ve düzenli temizlenmesi zordur; bu nedenle iltihap kronikleşme eğilimindedir. Diş eti kaynaklı sorunların ilerlemesi durumunda kaplama altındaki dişin iltihaplanması tablosu gelişebilir.
Kaplama yüksekliğine bağlı sürekli aşırı yüklenme, dişin destek kemiğinde yeniden şekillenmeye ve kısmi kemik kaybına yol açabilir. Literatürde, kapanışa uygun ayarlanmamış bir zirkonyum kaplamanın sağlıklı destek dokularda kemik kaybına ve diş konumunda değişikliğe neden olduğu vakalar bildirilmiştir.
Dengesiz kapanış, çiğneme kaslarının düzensiz çalışmasına ve zamanla çene ekleminde zorlanmaya yol açabilir. Bilimsel kaynaklar, oklüzal uyumsuzluklar ile çene eklemi rahatsızlıkları arasında ilişki bulunduğunu belirtir. Çene eklemi sorunları hakkında ayrıntılı bilgi için çene eklemi tedavisi ve splint yazımızı inceleyebilirsiniz.
Kaplamanın diş etine ya da kapanışa yaptığı baskının yol açabileceği sorunlar, tek bir kaplamayla sınırlı kalmayabilir; komşu dişleri ve genel çiğneme düzenini de etkileyebilir. Kaplama yapılan dişlerde ağrının diğer nedenleri hakkında daha geniş bir değerlendirme için bu yazımıza da göz atabilirsiniz.
Kaplama yüksekliğinin giderilmesi, diş hekimliğinde rutin ve genellikle kısa süren bir işlemdir.
Diş hekimi önce kapanışı özel bir kağıt (artikülasyon kağıdı) yardımıyla kontrol eder. Bu kağıt, dişlerin nerede önce ve daha sert temas ettiğini işaretler.
Bilimsel kaynaklar, yüksek temas noktalarının belirlenip seçici aşındırma (selective grinding) ile düzeltilmesinin, kuvvetin tüm dişlere dengeli dağılmasını sağladığını belirtir. Kaplama üzerinden ince bir miktar aşındırma yapılarak temas dengelenir.
Baskı diş eti kaynaklıysa, yani kaplama kenarı diş etine fazla giriyorsa, çözüm farklı olabilir; bu durumda kaplamanın yenilenmesi ya da diş eti düzeyinde bir düzenleme gerekebilir.
Hangi yöntemin uygun olduğu, muayene ve gerekli değerlendirmeler sonrasında belirlenebilir. Ayrıntılı bilgi almak için klinikle iletişime geçebilirsiniz.
Bası veya çiğneme sırasında belirginleşen ağrı, çoğu zaman bir uyum ya da yükseklik sorununa işaret eder ve değerlendirme gerektirir.
Baskı hissiyle bazen karıştırılan ayrı bir durum da kaplamanın hava almasıdır; yani kaplama ile diş arasında ince bir boşluk oluşması ve sıcak-soğuk hassasiyetinin belirginleşmesidir. Bu, kaplamanın diş etine baskı yapmasından farklı bir mekanizmadır ve genellikle kaplamanın tam oturmadığına işaret eder.
Kaplama hava alıyor gibi hissediliyorsa evde müdahale edilmemeli, durum diş hekimine bildirilmelidir; değerlendirme sonrasında kaplamanın onarılıp onarılamayacağı ya da yenilenmesinin gerekip gerekmediği belirlenir.
Baskı ve yükseklik dışında, kaplama yapılan bir dişte zaman zaman farklı sorunlar da görülebilir. Bunları bilmek, hangi belirtinin neye işaret ettiğini anlamayı kolaylaştırır.
Baskı ve yükseklik sorunlarının büyük bölümü, doğru planlama ve düzenli kontrolle önlenebilir.
Kaplama diş etine baskı yaparsa, bu durum kendiliğinden geçmez ve zamanla diş etini, destek kemiği ve çene eklemini etkileyebilir. İyi haber şu ki, baskı ve yükseklik sorunları erken fark edildiğinde çoğu zaman basit bir ayarlama ile giderilir.
Kaplamalı dişinizde baskı hissi, ön temas veya çiğnerken ağrı fark ederseniz bunun geçici bir durum olmadığını bilmelisiniz. Benzer belirtiler farklı nedenlerden de kaynaklanabilir; şikayetleriniz varsa kişisel değerlendirme için randevu oluşturabilirsiniz.
